Wszystkie nowe wykresy (Histogram, Pareto, Skrzynka-wąsy, Mapa drzewa, Kaskadowy, Lejkowy) nie mogą być wstawione w tabeli przestawnej. A co jeśli nasze dane są w tabeli przestawnej? W poniższym artykule wykorzystamy kilka trików, które umożliwią wykorzystanie tych wykresów. Podobne sztuczki były już wykorzystywane w artykułach na temat wykresu punktowego w tabeli przestawnej oraz fragmentatorów.

Przykład będzie bazował na wykresie typu Mapa drzewa (ang. treemap). Jest to wykres służący do przedstawiania dużych zbiorów danych, które zostały uporządkowane hierarchicznie lub zostały skategoryzowane. Więcej o mapie drzewa, zasadach jej tworzenia i wykorzystywania można znaleźć w artykule Mapa drzewa. Mapę drzewa możemy znaleźć na liście wykresów dostępnych w Excelu 2016.

Przygotowanie danych w programie Excel

Wykres przestawny w formie mapy drzewa zostanie przygotowany na podstawie poniższych danych źródłowych: szczegółowe dane dotyczące zakupu poszczególnych produktów.

Utwórzmy z danych tabelę przestawną: jako Wartości pokażmy sumę ze Sprzedaży, jako Wiersze – Podkategorie produkt i Nazwy produktu.

Budowa dynamicznych nazw zdefiniowanych jako źródło wykresu

Spróbujemy teraz na podstawie danych z tabeli przestawnej stworzyć wykres w postaci mapy drzewa – wykres niestety nie jest dostępny.

W tym ćwiczeniu wykorzystam podejście z dynamicznymi nazwami zdefiniowanymi. Stwórzmy na podstawie tabeli przestawnej nazwy zdefiniowane (Ctrl+F3).

Pierwsza z nazw odnosi się do wartości Sprzedaży. Zastosowanie w odwołaniu formuły Przesunięcie umożliwi aktualizowanie przeszłego wykresu wraz ze zmianą zakresu tabeli przestawnej.

Kolejna nazwa zdefiniowana odwołuje się do Kategorii i także stosujemy formułę Przesunięcie.

W Menedżerze nazw możemy podejrzeć utworzone zakresy.

Budowa mapy drzewa na tabeli przestawnej Excel

Kolejnym krokiem będzie wstawienie Mapy drzewa (na razie bez wskazania żadnych serii danych).

Dopiero teraz wskażmy źródło danych.

Dodajmy serie dane w sposób jak poniżej – jako wartość serii wskażmy zdefiniowaną wcześniej nazwę „dane” (plik Excel nowi nazwę raport, stąd taka nazwa wartości serii).

Natomiast etykiety będą się odwoływać do nazwy zdefiniowanej „Kategorie”.

Wskazane źródła danych wyglądają jak poniżej:

Mapa drzewa na podstawie powyższych serii wygląda jak poniżej.

Dodajmy jeszcze etykiety.

Ostatnim krokiem będzie wstawienie filtrów: osi czasu oraz fragmentatorów. Opcje te są dostępne w wersji Excel 2016 w zakładce Wstawianie. Możemy sprawdzić, że Mapa drzewa reaguje na zamiany na osi oraz we fragmentatorach – jak widać poniżej działa świetnie! Powyższe czynności pomogły stworzyć Mapę drzewa, która jest interaktywna.

Szablon wykresu Excel do pobrania

Wszystkie szczegóły dotyczące Mapy drzewa oraz powyższych kroków są dostępne w załączonym szablonie Excel z mapą drzewa na wykresie przestawnym.

Podsumowanie zmian w obszarze wykresów w Excelu 2016

Na plus:

• Dodanie nowych wykresów: kaskadowego, pudełkowego, histogramu, Pareto – te wykresy są mi niezbędne w pracy analityka (dlatego od dawna można je pobrać jako szablony Excel z bloga)

Na minus:

• Dodanie ułomnego wykresu mapa drzewa – bez możliwości sterowania kolorem wykres ten traci 80% wartości
• Dodanie wykresu słonecznikowego (?!)
• Brak innych zmian w starych wykresach (co jest złą wiadomością dla użytkowników, ale dobrą dla mnie, gdyż wyjaśnianie zasad wizualizacji danych na przykładzie programu Excel nadal będzie miało dużo sensu, przynajmniej do 2019 lub 2020 roku)
• Brak działania wykresów między różnymi wersjami Excela – odbiorca z wcześniejszą wersją nie zobaczy nic…

Dlaczego właśnie te wykresy zostały dodane?

W skrócie: od dawna są one dostępne we wszystkich dobrych programach do analizy i wizualizacji danych (sam korzystam z nich codziennie w Tableau). Wyjątkiem jest wykres słonecznikowy (Sunburst), którym Microsoft kontynuuje swoją własną drogę do komplikowania danych dla odbiorców raportów.

Jak wygląda nowa karta wykresów w programie Excel 2016?

Wykresy kolumnowe/słupkowe 2 i 3-wymiarowe

Wykresy hierarchiczne (nowość): treemap i sunburst

Waterfall (nowość) i wykresy giełdowe

Wykresy liniowe 2 i 3-wymiarowe

Wykresy statystyczne (nowość): histogram, wykres Pareto i wykres pudełkowy

Wykresy łączone (czyli Combo)

Wykresy kołowe i pierścieniowe

Wykresy XY i bąbelkowe

Wykresy powierzchniowe i radarowe

Nowe wykresy w Microsoft Excel 2016

Dwoma pierwszymi godnymi uwagi wykresami są wykres jako mapa drzewa (Treemap) oraz wykres słonecznikowy, czyli hierarchiczny wykres pierścieniowy (Sunburst).

Treemap przedstawia hierarchiczny widok danych, w którym prostokąty reprezentują gałęzie drzewa, a gałęzie podrzędne są przedstawione jako mniejsze prostokąty. Kategorie są pokazane według koloru i odległości. Treemap umożliwia przedstawienie wielu danych, co nie byłoby takie proste w przypadku innych wykresów. Wykres mapy drzewa jest idealnym rozwiązaniem w przypadku chęci porównania proporcji w rozbudowanej hierarchii. Wykres ten pojawił się we wszystkich rozwiązaniach typu BI (jest także w Tableau) i przez to stał się najbardziej nadużywanym typem wizualizacji w tych narzędziach. Został on bowiem zaproponowany jako narzędzie do analizy dużych zbiorów danych (nie 12 elementów, jak proponuje na poniższym obrazku Microsoft), zwłaszcza przy dwóch miarach liczbowych (czego w Excelu już nie uwzględniono – możemy tylko sterować rozmiarem obiektów, a gdzie kolor?).

Źródło: https://support.office.com/pl-pl/article/Tworzenie-wykresu-mapy-drzewa-w-pakiecie-Office-2016-dla-systemu-Windows-dfe86d28-a610-4ef5-9b30-362d5c624b68

Oto prawidłowy przykład zbudowany w Tableau, gdzie mamy możliwość sterowania rozmiarem i kolorem (zielony = zysk, czerwony = strata):

Sunburst jest także wykresem przeznaczonym do wyświetlania danych w hierarchii. Każdy poziom hierarchii to jeden pierścień/okrąg, a wewnętrzny pierścień stanowi najwyższy poziom hierarchii. Wykres ten ukazuje zależności pomiędzy pierścieniami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Stali Czytelnicy SkutczneRaporty.pl i uczestnicy szkoleń z wizualizacji danych i projektowania dashboardów znają moją awersję do wszystkiego, co w wizualizacji danych jest okrągłe, począwszy od wykresu kołowego poprzez liczniki, a od dziś skończywszy na wykresie słonecznikowym. I nie chodzi o to, że one nie działają w ogóle, tylko że jest w stosunku do nich bardziej efektywna alternatywa. Zawsze.

źródło: https://support.office.com/pl-pl/article/Tworzenie-wykresu-sunburst-w-2016-pakietu-Office-4a127977-62cd-4c11-b8c7-65b84a358e0c

Kolejnym nowym wykresem jest wykres kaskadowy (Waterfall). Na tym wykresie przedstawiona jest suma bieżąca wynikająca z sumowania lub odejmowania wartości, dzięki czemu widzimy co wpływa na wartość początkową i końcową. Kolumny są odróżnione kolorami, dzięki czemu wiemy czy pokazywane są wartości dodatnie czy ujemne. Kolumny z wartością początkową i końcową zaczynają się od osi poziomej, a wartości pośrednie przedstawiane są jako kolumny w pewnej odległości od osi poziomej. Wykres kaskadowy, którego szablon jest od dawna dostępny na blogu, z pewnością ucieszy wszystkich pracowników działów finansów, kontrolingu i księgowości. Jest on długo oczekiwanym krokiem ze strony Microsoftu.

źródło: https://support.office.com/pl-pl/article/Tworzenie-wykresu-wodospadu-w-2016-pakietu-Office-8de1ece4-ff21-4d37-acd7-546f5527f185

Czwarty wykres to Histogram, który w programie Excel dało się stworzyć ręcznie od dawna. Histogram jest wykresem kolumnowym, który przedstawia częstotliwość w obliczanych przedziałach.

źródło: https://support.office.com/pl-pl/article/Tworzenie-histogramu-85680173-064b-4024-b39d-80f17ff2f4e8?ui=pl-PL&rs=pl-PL&ad=PL

Piątym wykresem, który zostanie przybliżony, będzie wykres Pareto, czyli posortowany wykres kolumnowy, pokazujący liczbę wystąpień pewnego zjawiska oraz udział zjawisk w całości obliczony narastająco. Wykres Pareto także można pobrać w postaci szablonu Excel. Wykres Pareto uznawany jest za jeden z podstawowych narzędzie kontroli.

źródło: https://support.office.com/pl-pl/article/Tworzenie-wykresu-Pareto-a1512496-6dba-4743-9ab1-df5012972856

Ostatnim wykresem, który zostanie przybliżony jest wykres pudełkowy (Box and Whisker).  Ten typ wykresu umożliwia pokazanie danych w podziale na kwartyle wyróżniając przy tym obserwację środkową i obserwacje odstające. „Pudełka” mogą posiadać przedłużone pionowe linie nazywane wąsami. Linie te identyfikują różnice względem górnego i niższego kwartyla, każda wartość poza tymi liniami jest elementem odstającym. Wykres pudełkowy w Excelu od dawna znajduje się do pobrania na blogu. Wykres pudełkowy jest najczęściej używanym wykresem w analizie statystycznej – może być używany np. do porównania wyników testów albo wyników badań.

źródło: https://support.office.com/en-us/article/Create-a-box-and-whisker-chart-62f4219f-db4b-4754-aca8-4743f6190f0d

Wykres słonecznikowy (Sunburst) w programie Excel 2016

Poniższa tabela zostanie wykorzystana, aby utworzyć wykres pierścieniowy hierarchiczny. Tabela składa się z czterech kolumn, z których trzy odpowiadają hierarchii, czwarta natomiast dotyczy wartości sprzedaży.

Zaznaczmy dane i w zakładce Wstawianie wybierzmy jeden z wykresów hierarchicznych.

Wybierzmy wykres Sunburst.

Gotowy wykres pierścieniowy prezentuje się jak poniżej. Okręgi w środku dotyczą najwyższej hierarchii czyli podziału ze względu na rynek, a okręgi na zewnątrz odnoszą się do najniższej hierarchii czyli zespołu.

Mapa drzewa (Treemap) w programie Excel 2016

Wykres mapy drzewa stworzymy na postawie danych dotyczących dziennej sprzedaży w malutkiej firmy kosmetycznej sprzedającej określony asortyment. Tabela zawiera dane pogrupowane według trzech stopni hierarchii: najwyższym stopniem jest rodzaj kosmetyków, środkowym – ich przeznaczenie, a najniższy stopień dotyczy już konkretnego produktu.

Różnice między wartościami nie są duże dlatego z wykresów hierarchicznych zostanie wybrany Treemap.

Treemap może być prezentowany za pomocą różnych palet kolorystycznych.

Gotowy wykres prezentuje się jak poniżej. Niebieskie prostokąty odpowiadają wartościom sprzedaży kosmetyków kolorowych, pomarańczowe – kosmetyków pielęgnacyjnych. Rozmiary prostokątów dotyczą wielkości sprzedaży.

Wykres kaskadowy (Waterfall) w programie Excel 2016

Poniżej widzimy niewielki wycinek z Rachunku Zysków i Strat za trzeci kwartał pewnego przedsiębiorstwa. Na podstawie tych danych zostanie przygotowany wykres wodospadowy.

Zaznaczamy dane i wybieramy polecenie Wstaw Wykres Wodospadowy lub Wykres Giełdowy.

Wybieramy wykres wodospadowy.

Wartość końcowa nie została niestety automatycznie przedstawiona jako wynikowa poprzednich wartości i widnieje jako niezależna dana.

Aby dochód netto był wynikiem działań wykonanych na poprzedzających go wartościach, należy sformatować ten punkt danych i zaznaczyć Pokazuj jako sumę (Set as total). Dodatkowo możemy pokazać linie łączące dane (Show connector lines).

Gotowy wykres wodospadowy prezentuje się jak poniżej. Widzimy, że dochód netto, jako wartość końcowa, pokazywany jest tak samo jak wartość początkowa – przychód. Obie kolumny zaczynają się od 0.

Histogram w programie Excel 2016

Histogram przedstawia częstotliwość występowania danych. Za przykład posłużą wyniki przeprowadzenia pewnie ankiety. Wartości to poszczególne oceny.

Zaznaczamy dane i wybieramy Histogram,

Wykres prezentuje częstotliwość występowania danych z przedziałów: 10-32, 33-54 oraz 55-76. Pierwsza grupa zawiera 10 wyników, kolejna 6, a ostatnia-1 – co daję sumę wszystkich analizowanych wartości (17). Przedziały zostały dobrane automatycznie.

Wykorzystanie wykresu Pareto w programie Excel 2016

Dane dotyczące wartości sprzedaży poszczególnych flagowych modeli aparatów telefonicznych posłużą do przygotowania wykresu Pareto.

Zaznaczamy dane, a następnie wybieramy z zakładki Wstawianie > Wstaw > Wykres Statystyczny.

Następnie wybieramy wykres Pareto.

Wykres przedstawia wartości sprzedaży poszczególnych modeli w kolejności malejącej w postaci kolumn. Dodatkowo w postaci wykresu liniowego widzimy % wartość sprzedaży narastająco.

Gotowy wykres prezentuje się jak poniżej:

Wykres pudełkowy (Box and Whisker) w programie Excel 2016

Dane dotyczące ilości sprzedaży trzech produktów sprzedawanych przez trzy firmy.

Zaznaczamy dane i wybieramy wykres Box and Whisker.

Gotowy wykres prezentuje się jak poniżej:

Plik do pobrania

Wszystkie nowe wykresy w programie Excel 2016 są dostępne do pobrania w załączonym pliku.

Uwaga: Poprawne wyświetlanie się wykresów jest możliwe po wcześniejszym zainstalowaniu MS Excel 2016, w przeciwnym razie otrzymamy następujący komunikat:

Jest tam szereg aplikacji, które mogą być pomocne w analizie i wizualizacji danych. Część aplikacji jest darmowa, część jest płatna, ale zazwyczaj możliwe jest wypróbowanie ich za darmo przez okres próbny. Do oceny wybrałem 3 aplikacje, których używanie może rozszerzyć nasz arsenał wizualizacji.

Gdzie znaleźć aplikacje dla Excel?

Zainstalowane aplikacje są dostępne na karcie Wstawianie w Moich aplikacjach.  Przed instalacją musimy jednak pobrać dodatki ze Sklepu.

Po wejściu do Sklepu wyświetlają się aplikacje dostępne dla pakietu Office. Są podzielone na kategorie: analiza danych, CRM, mapy i kanały informacyjne, narzędzia, polecane przed redaktora itd.

Instalacja i uruchomienie aplikacji Bing Maps

Pierwszą aplikacją, jaką zainstalujemy i wypróbujemy, będzie aplikacja Bing Maps. Aplikacja została udostępniona przez Microsoft Corporation za darmo. Po kliknięciu na nazwę (bądź ikonę) pojawia się informacja o aplikacji. Aby ją zainstalować klikamy polecenie Ufaj.

Następnie przekieruje nas do okna przeglądarki, gdzie możemy znaleźć więcej informacji o aplikacji oraz polecenie Dodaj, które wybieramy.

Następnym krokiem jest konieczność zalogowania się do swojego konta Office (zainstalowane aplikacje będą dostępne tylko po zalogowaniu się).

Teraz potwierdzamy zamiar dodania aplikacji poprzez kliknięcie Kontynuuj.

Pojawiają się informacje pomocne do uruchomienia dodatku.

Następnie wybieramy Moje aplikacje z zakładki Wstawianie.

Aplikacja Bing Maps jest już dostępna dla użytkownika.

Zaznaczamy ikonę oraz nazwę aplikacji i klikamy Wstaw.

Po wybraniu aplikacji pojawia się okno startowe.

Aplikacja podpowiada jak powinny wyglądać dane źródłowe.

W ustawieniach jest możliwość wyboru jednego z trzech typów mapy (automatyczna, drogowa, z lotu ptaka) oraz wyświetlania wielu punktów jako wykresu kołowego albo okręgów). Można także wyświetlać legendę oraz zmienić kolor wyświetlanych danych.

Praktyczne zastosowanie Bing Maps do wizualizacji danych

Jakie zalety ma mapa Bing? Przede wszystkim daje wewnątrz Excela dostęp do mapy i wizualizacji danych na mapie (inne opcje pracy z mapami w Excelu to Mapa Polski Excel lub dodatek Power View do programu Excel, dostępny w wersji Excel 2013 Professional Plus). Aplikacja bazuje na bardzo aktualnych i dokładnych mapach HERE, więc lokalizacje możemy przedstawiać z dużą dokładnością. Wystarczy wprowadzić tabelę z danymi, zaznaczyć dane (w moim przykładzie z nazwą województwa oraz liczbą ludności), a następnie wybrać Bing Maps i polecenie Wstaw.

Dane z liczbą ludności pojawiły się w postaci okręgów na mapie Polski. Wielkość bąbelka zależy od liczebności województwa – jest to sposób identyczny z tym opisanym w artykule o wykorzystaniu wykresu bąbelkowego do analizy danych na mapach.

W ustawieniach możemy zmienić kolor pinezki.

Możemy również przełączyć widok mapy na mapę z lotu ptaka.

Jest także możliwość filtrowania wyświetlanych danych.

Instalacja aplikacji Bubbles

Kolejną aplikacją, którą zainstalujemy będzie bezpłatna aplikacja Bubbles.

Po kliknięciu na ikonę (lub nazwę) pojawia się więcej informacji o aplikacji). Wybieramy polecenie Ufaj.

Po przejściu procesu instalacyjnego (identycznego jak w przypadku Map Bing) oraz po uruchomieniu aplikacji w Excelu pojawia się okno z bąbelkiem, przez który ładujemy dane.

Praktyczne zastosowanie aplikacji Bubbles w Excelu 2013

Aplikacja Bubbles pozwala tworzyć wykres złożony z losowo wygenerowanych bąbelków, które prezentują wartości liczbowe. Jest efektownym, ale nieefektywnym sposobem wizualizacji, który może zwiększać atrakcyjność naszego przekazu. Idealnie nadaje się do infografik. Bąbelki można tworzyć także np. w programie Tableau. Dane wykorzystane w przykładzie Bing Maps wykorzystamy także w aplikacji Bubbles.

Po wybraniu dwóch kolumn danych klikamy OK i otrzymujemy

Pojawia się 16 bąbelków prezentujących dane dla poszczególnego województwa. Bąbelkami można nawigować oraz modyfikować efekty wyświetlania.

Rozmiar bąbla zależy od liczebności województwa, a jego kolor od PKB na 1 mieszkańca. Widzimy, że dobre praktyki wykorzystania koloru nie znalazły tu zastosowania.

Instalacja i uruchomienie SmartCharts for Excel

Trzecim instalowanym dodatkiem dla Excela będzie SmartCharts. Przechodzimy ten sam proces instalacyjny jak w przypadku dwóch poprzednich aplikacji.

Po uruchomieniu aplikacji z prawej strony arkusza Excel pojawia się okno, przez które możemy załadować dane źródłowe.

Praktyczne zastosowanie aplikacji SmartCharts for Excel

Aplikacja SmartCharts daje dużo interaktywnych możliwości prezentowania danych. Poza tradycyjnymi sposobami wizualizacji danych, takimi wykresy kołowy i kolumny, mamy możliwość tworzenia m.in. wykresu bąbelkowego czy mapy drzewa. Niestety próżno szukać w tym dodatku wykorzystania zasad wizualizacji danych, co na pierwszy rzut oka widać przy wykorzystaniu koloru. W poniższym przykładzie ponownie wykorzystam dane dla województw.

Po uruchomieniu aplikacji pojawia się okno z poniższym wyborem.

Wybierzmy Select Table. Polecenie umożliwi wybór danych źródłowych.

Zaznaczamy całą tabelę.

Po wczytaniu się danych pojawiły się koła z nazwami województw. Do wyboru jest wyświetlanie danych, m.in., jako sumę, średnią, itd.

Mamy możliwość wyboru, które z danych źródłowych zostaną wyświetlone na wykresie: ludność czy PKB.

Dane możemy przedstawić za pomocą wykresu kołowego.

Dane można wyświetlić także jako wykres kolumnowy.

Dane również mogą prezentować się jako mapa drzewa (innym opisywanym już sposobem utworzenia w Excelu mapy drzewa jest dodatek Sparklines for Excel).

…bądź w taki sposób:

Wizualizacje można zapisywać oraz udostępniać.

Podsumowanie

Aplikacje Excel to z pewnością krok w dobrym kierunku. Powstają w innej technologii niż jest zbudowany Excel przez co mają znacznie większy potencjał. Najważniejsze jest jednak, czy będą efektywnie prezentować nasze dane – w przytoczonych przykładach tylko aplikacja Bing Maps wydaje się mieć uzasadnienie.

A czy Ty znasz jakąś ciekawą aplikację dla Excela 2013? Podziel się nią w komentarzu.

Skąd tyle nazw wykresu mozaikowego?

Nazwy pochodzą od skojarzeń osób, które ten wykres widziały i nazwały go w literaturze. Jednym przypomina on mozaikę – czyli dekorację z małych kolorowych kamieni.

Innym skojarzył się z designem tkanin fińskiej firmy Marimekko, której nazwa oznaczała dosłownie „odzież Marii”, stąd nazwy „Marimekko” i „Mekko”.

Czasami wykorzystuje się też nazwę wykres macierzowy (ang. matrix chart) jako nawiązanie do struktury danych źródłowych, które są przedstawione w formie tabeli, tak jak w naszym przykładzie:

Utworzenie wykresu mozaikowego w programie Microsoft Excel nie jest sprawą prostą i wymaga sporo pracy po stronie przygotowania danych. Do jego budowy wykorzystuje się wykres warstwowy z osią czasu oraz dodatkowo utworzone sztuczne serie. Podjęty wysiłek z pewnością się opłaci, gdyż wykres mozaikowy pozwoli nam przypisać dodatkowy atrybut liczbowy do naszych kolumn.

Przygotowanie danych do wykresu mozaikowego

Punktem wyjścia są dane pochodzące z ankiety, w której respondenci w różnych grupach wiekowych odpowiadali na pytanie: Jak oceniasz jakość naszego produktu? Ponieważ każda grupa ma inne znaczenie dla naszej firmy, co odzwierciedla aktualną strukturę wiekową kupujących i w różnej liczbie wzięła udział w badaniu, poszczególnym grupom przypisujemy ważność (%) – im klient starszy tym większy jest jego udział w naszym portfelu i większe jest jego znaczenie dla wyników badania. Następnie każda z odpowiedzi uzyskuje procentowy udział w danej grupie wiekowej. Wykres kolumnowy skumulowany, który nie uwzględniałby ważności, wyglądałby na podstawie tych danych następująco:

My jednak spróbujemy dodać dodatkowy wymiar, tworząc wykres mozaikowy. Czas więc na przygotowanie tabeli przejściowej, która posłuży do utworzenia wykresu. Zaczynamy od utworzenia wiersza dla etykiet (krok 1), potem wstawiamy serię o wartości 0% (krok 2), następnie trzykrotnie powtarzamy wartości dla pierwszego wiersza (50%, 25%, 11%, 6%, 8%) (krok 3), po czym powtarzamy tę procedurę dla wszystkich wierszy.

Jeszcze trudniejsze jest przygotowanie pierwszej kolumny z ważnością, gdyż w celu wykorzystania osi czasu (typ osi w formatowaniu osi poziomej), musimy wstawić dane z tej kolumny w formacie zwykłych liczb w wierszach oznaczonych 0% w postaci skumulowanej:

Następnie powtarzamy wpisy w szarych komórkach nad i pod nimi:

Ostatnim krokiem jest obliczenie w pozostałych miejscach wartości średniej z liczb nad i pod:

Utworzenie wykresu mozaikowego w programie Excel

Tak przygotowane dane są wreszcie podstawą do utworzenia wykresu. Zaznaczamy tabelę z danymi i wstawiamy wykres warstwowy skumulowany:

Następnie klikamy prawym przyciskiem na oś poziomą > Formatuj oś >  Opcje osi > Oś daty.

W ten sposób powstanie nam mozaika:

Formatujemy oś poziomą, ustawiając maksimum na 100, jednostkę główną na 10 dni, a formatowanie liczb na Niestandardowe i 0″%”.

Po krótkiej zabawie z formatowaniem wykres będzie wyglądał następująco:

Plik do pobrania

Tu możesz pobrać szablon wykresu mozaikowego w Excelu.

W tym odcinku przyjrzymy się bliżej wykresowi zwanemu mapą drzewa (ang. treemap), który służy do wizualizacji dużych zbiorów danych uporządkowanych w formie drzewa hierarchii, niczym drzewo katalogów na komputerze. Wykres składa się z odpowiednio ułożonych prostokątów, a do wizualizacji danych stosuje dwa atrybuty – rozmiar prostokąta oraz jego kolor. Dodatek SfE to jedyny znany mi sposób, aby mapę drzewa utworzyć w Excelu, dlatego warto go przetestować.

Przygotowanie danych do mapy drzewa w Sparklines for Excel

Jak narysować mapę drzewa za pomocą SfE? Przede wszystkim, należy odpowiednio zorganizować dane. Powiedzmy, że za pomocą mapy chcemy zobrazować sprzedaż samochodów wg marek w danym miesiącu (ten parametr będzie wyznaczał wielkość prostokąta). Drugim wymiarem naszego wykresu będzie zmiana tej wielkości w porównaniu do poprzedniego miesiąca. Będzie to zobrazowane kolorem pola. Zaczynamy od skomponowania tabeli, uporządkowanej malejąco:

Dwa parametry, które są wymagane, aby SfE® narysował wykres, to zakres komórek z danymi oraz adres komórek wskazujący na miejsce, gdzie wykres ma powstać. Treemap jest kolejnym nietypowym sparklines – ponieważ pokazuje dane posługując się powierzchnią, nie zmieści się, tak jak w przypadku klasycznych wykresów tej serii, w komórce o standardowych wymiarach. Twórca SfE daje nam tu dwie możliwości – możemy określić rozmiar wykresu w pikselach, podając komórkę, w której nasza mapa ma się zaczynać, bądź podać zakres komórek, w którym chcemy ją oglądać.

Wstawianie mapy drzewa w Sparklines for Excel

Zacznijmy jednak od początku. Stojąc w komórce, w której ma się znaleźć formuła wykresu, klikamy na wstążce Sparklines przycisk „Treemap”:

Pokazuje nam się okno dialogowe. W pierwsze pole „DataRange” wpisujemy adres kolumny z danymi liczbowymi, które będą fundamentem naszego wykresu – na ich podstawie SfE podzieli mapę na prostokąty. W kolejnym polu DestinationRange określamy miejsce, w którym pojawi się nasz wykres. Podajmy więc zakres komórek od F4 do J22:

Oto efekt, czyli wykres w bardzo podstawowej wersji, mapa podzielona na odpowiedniej wielkości prostokąty:

Dodajmy do niego więcej szczegółów. Przede wszystkim należałoby dodać do wykresu drugi wymiar. Prostokąty na mapie, odpowiadające każdej z marek, powinny mieć kolor odpowiadający zmianie miesiąc do miesiąca. Aby tak się stało, musimy podać kolumnę, z której SfE ma czerpać informacje na temat zmiany, a także skalę kolorów, z której ma skorzystać. Kolumna z danymi dotyczącymi drugiego wymiaru wykresu musi mieć rozmiar dokładnie odpowiadający rozmiarowi danych wymiaru podstawowego. Adres tej kolumny wpisujemy w pole ColorRange.

Niestety nie ma w tym wykresie domyślnego schematu kolorów – sami musimy stworzyć zestaw, który będzie nam odpowiadał. Nie podanie skali kolorystycznej skutkuje pomalowaniem wszystkich prostokątów na czarno, co oczywiście nas nie satysfakcjonuje. Jak zatem zbudować skalę kolorystyczną, która umożliwi pełniejsze odczytanie wykresu? Jak we wszystkich wykresach SfE, kolorów szukamy w tabeli.

Zauważmy, że tabela kolorów zbudowana jest z gotowych schematów różnej wielkości. Wystarczy więc tak naprawdę wybrać zestaw, który nam odpowiada i skopiować odpowiednie kody do tabeli. Im więcej kolorów, tym bardziej szczegółowy będzie nasz wykres. Należy o tym pamiętać i dopasować ilość kolorów do ilości danych, które prezentujemy.

Skala kolorystyczna dla tego wykresu powinna też zawierać informację, w jaki sposób ma się zmieniać kolor w zależności od wartości. Interwał powinien zostać odpowiednio dobrany, aby skala obejmowała swoim zakresem cały zakres danych do zaprezentowania. Do przykładu wybierzmy skalę, która będzie zawierała odcienie czerwonego i zielonego (od najgorszego wyniku do najlepszego). Oto, jak powinna wyglądać gotowa tabela ze skalą kolorystyczną:

Użyjmy jej zatem do pokolorowania mapy. W pole ColorRange wpisujemy adres kolumny z numerem pozycji w rankingu, a w ColorScale – adres tabeli (2 kolumny) ze skalą kolorystyczną:

Oto efekt, czyli wykres w kolorze:

Każdy prostokąt, który nie będzie miał odpowiednika w skali kolorystycznej, będzie czarny, czego w naszym przypadku udało się uniknąć. Wykres jest już bardziej szczegółowy, ale nadal brakuje mu podstawowej rzeczy, czyli etykiet, które pozwolą na analizę danych. Aby dodać etykiety, należy w pole LabelRange wpisać adres kolumny, w której znajdują się marki samochodów. Oto efekt tego zabiegu:

Jak widać, SfE sam dopasowuje rozmiar czcionki do poszczególnych prostokątów. Nasza mapa jest już prawie gotowa. To, co możemy jeszcze do niej dodać, to tzw. tooltip, czyli tekst, który pojawia się po najechaniu myszą na dany prostokąt. Jeśli chcemy to zrobić, to w pole ToolTip wpisujemy adres kolumny z przygotowanym tekstem. Kolumna ta powinna oczywiście mieć rozmiar odpowiadający kolumnie z danymi.

Dodatkową funkcjonalnością, którą proponuje nam tutaj twórca SfE, jest możliwość przygotowania bardziej szczegółowego zestawienia, które umożliwa dodanie do wykresu kolejnego poziomu treści. Używając pola HyperlinkRange, możemy dodać do poszczególnych prostokątów hiperłącze, które przeniesie nas w inne miejsce.

Ostatnim polem, które jako autorzy wykresu możemy wykorzystać, jest pole HighlighPosition. Pozwala ono dodatkowo wyróżnić czerwonym obramowaniem i czcionką ten prostokąt, na który chcemy zwrócić uwagę odbiorców. Powiedzmy, że chcemy zaznaczyć, która marka samochodu miała najwyższy wzrost. W pole HighlightPosition wpisujemy numer wiersza z tabeli, w którym się ona znajduje, w naszym przypadku jest to numer 22, czyli Volvo:

Druga gałąź na mapie drzewa

Jak już zostało wspomniane wcześniej, dane do wykresu powinny być uporządkowane malejąco. Co jednak, jeśli chcemy, aby nasz wykres treemap miał dwie gałęzie, czyli prezentował dwie listy malejących danych? Nie ma niestety innej możliwości, niż zestawienie dwóch wykresów obok siebie. W takim przypadku potrzebujemy jednak wspólnego punktu odniesienia – oba wykresy muszą mieć tę samą skalę. Jak osiągnąć taki efekt posłujując się SfE? Projektując wykres, możemy określić jego wysokość i szerokość w pikselach. Czas na skorzystanie z tej funkcjonalności.

Dodajmy do naszych danych jeszcze jeden miesiąc sprzedaży i spróbujmy narysować drugi wykres. Jak określić jego wielkość w pikselach tak, aby oba wykresy miały tę samą skalę? Skoro wielkość sprzedaży poszczególnych marek jest reprezentowana wielkością prostokątów, to pole powierzchni całego wykresu odpowiada sumie sprzedaży w danym miesiącu. Aby uprościć kalkulację, narysujmy wykres, który będzie kwadratem – wtedy, korzystając z wzoru na pole kwadratu, możemy się posłużyć pierwiastkiem z sumy sprzedaży jako długością boku. Wielkość całego wykresu odpowiadać będzie wielkości sprzedaży w całym miesiącu, możliwe będzie też optyczne porównanie obu miesięcy.

Jak to zrobić w SfE? Przede wszystkim, w polu DestinationRange, zamiast zakresu komórek, wpisujemy komórkę, w której będzie się zaczynał nasz wykres. Natomiast w polach HeightPixel i WidthPixel wpisujemy formułę, która określi rozmiar wykresu, czyli PIERWIASTEK(SUMA(C3:C24)). Teraz wystarczy powielić wykres dla drugiego zestawu danych. Żeby wykresy stykały się ze sobą, wystarczy zmienić szerokość odpowiedniej kolumny.

Plik do pobrania

Tu możesz pobrać plik Excel z mapą drzewa utworzoną w Sparklines for Excel.

Jak Paweł Kukiz rozgrzał Polskę

Poniższa mapa, stworzona z użyciem programu Mapa Polski Excel Gminy przedstawia udział głosów oddanych na Pawła Kukiza (%). Widać wyraźnie, że najgoręcej zrobiło się w gminach województwa opolskiego, zwłaszcza w okolicach rodzinnej miejscowości kandydata – Niemodlina oraz generalnie na Śląsku. Na drugim biegunie znajdziemy gminy województwa pomorskiego (Kaszuby) oraz pogranicze województw mazowieckiego i podlaskiego. Przy legendzie można dostrzec liczbę gmin w każdym przedziale – widać, że wyniki mają charakter rozkładu normalnego. Jest to dobra praktyka przy wizualizacji danych w postaci kartogramów, którą warto stosować.

Jedną z wad kartogramu jest to, że gminy o dużej liczbie mieszkańców wyglądają tak, jak gminy o małej liczbie mieszkańców, przez co Warszawa, gdzie głosowało 816 tys. osób, zajmuje na mapie obszar podobny do gminy wiejskiej Szczecinek (woj. zachodniopomorskie), w której głosowało 2,5 tys. osób. Jak zatem zobaczyć te dane w odniesieniu do liczby mieszkańców? I wreszcie:

Na kogo zagłosują zwolennicy Pawła Kukiza w II turze?

Wiedzą tylko oni sami. Jednak już dziś przyjrzyjmy się, z jakich gmin pochodzą i jakie były preferencje wyborcze tych gmin w 2010 r. w II turze. Nie wszystkie promowane przeze mnie wykresy, nadają się do prezentowania tak dużych zbiorów danych, dlatego na poniższej wizualizacji, przygotowanej w Tableau, widzimy także te, które pozwalają stworzyć obraz bogaty w dane, a jednocześnie czytelny (oczywiście kosztem dokładności porównywania) – wykres bąbelkowy na mapie, spakowane bąbelki, wykres kolumnowy z wykorzystaniem mapy drzewa. Wizualizacja dzieli gminy na wszystkich wykresach na 2 kolory – większość mieszkańców gmin o kolorze pomarańczowym zagłosowała w 2010 r. na Bronisława Komorowskiego, o barwie niebieskiej – na Jarosława Kaczyńskiego. Im ten kolor bardziej intensywny, tym wyraźniejsza była różnica między kandydatami. Dodatkowo gminy są podzielone na 3 kategorie: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Każdy elementy wykresu można kliknąć, co powoduje jego filtrowanie. Szczególnie przydatnie prezentuje się możliwość selekcji punktów na mapie narzędziem Lasso (nowość w Tableau 9.0). Miłego analizowania!

Jak powstała wizualizacja?

Wizualizacja powstał na podstawie danych udostępnionych przez Państwową Komisję Wyborczą. Dane zostały przygotowane w programie Excel i wczytane do Tableau Desktop, przy następujących założeniach:

• Kolor jest uzależniony od wyniku z 2010 r., obliczonego dla każdej gminy jako różnica (Komorowski – Kaczyński)/Liczba ważnych głosów.
• Głosy oddane za granicą zostały przyporządkowane do gminy „Zagranica”, woj. mazowieckie, gmina miejska. Na mapie punkt ten znajduje się centralnie na Morzu Bałtyckim.
• Głosy oddane na statkach zostały przypisane do gminy „Statki Gdańsk”, woj. pomorskie, gmina miejska. Na mapie punkt ten znajduje się w Zatoce Gdańskiej.

Na podstawie roku 1995 programiści z IBM-a stworzyli dashboard analityczny, który w graficzny sposób prezentuje wybrane informacje na jednym ekranie. Umieścili go na stronie:

Głównym celem raportu jest tworzenie porównań między poszczególnymi krajami. Umożliwiają to 3 dostępne widoki: mapa geograficzna, mapa drzewa, OLAP.

Mapa geograficzna

Dane ilościowe na mapie świata przedstawione są przy pomocy skali dywergencji (od zielonego do czerwonego; różnic na skali nie dostrzegą niestety daltoniści), którą użytkownik może dynamicznie zmieniać. Na lewym pasku widzimy stale główne informacje nt. danego kraju w postaci wykresów punktowego, kołowego 3D i kolumnowego 3D.

O ile wykres punktowy, na którym punkty określają pozycję państwa w rankingu światowym działa poprawnie, o tyle zastosowanie wykresów 3D jest dalekie od najlepszych praktyk (zwłaszcza, że wykres kolumnowy użytkownik może samodzielnie obracać). Po kliknięciu na interesujące nas państwo nastąpi przybliżenie widoku i pokazanie dla niego danych. Opcja Neighborhood View pozwala porównać się z najbliższymi sąsiadami (poprzez oddalenie widoku). Po jej włączeniu wykres kołowy zamienia się w niewiele mówiący wykres radarowy.

Mapa drzewa

Tę samą skalę i lewy pasek podsumowania oferuje widok mapy drzewa. Samodzielnie wybieramy na niej, która miara ma być pokazywana w formie koloru, a która jako wielkość prostokąta, dzięki czemu porównania na tej mapie nabierają rumieńców. Dodatkowo, możemy nasz widok ograniczyć tylko do jednego kontynentu (tej opcji brakuje mapie geograficznej).

OLAP

Widok OLAP jest zaawansowanym wykresem przestawnym, który dzięki zastosowaniu wykresu kolumnowego, umożliwia porównania o znacznie wyższym stopniu dokładności. Użytkownik ma możliwość wprowadzenia atrybutów w 3 płaszczyznach i dynamicznego zarządzania ustawieniami. Otwiera to drogę do precyzyjnego określenia tego, co chcemy widzieć. Dodatkowo do wyboru mamy trzy predefiniowane konfiguracje wykresów.

Dzięki wprowadzeniu tych trzech widoków mamy możliwość szybkiego przejścia od ogółu do szczegółu, wykorzystując po kolei każdy z nich. Mapy ułatwiają odszukanie interesujących zjawisk i przypadków, które następnie można precyzyjnie przeanalizować na wykresie przestawnym.

Podsumowując, zaprezentowany tu dashboard analityczny jest ciekawym przykładem narzędzia umożliwiającego wizualną (a dzięki temu bardzo szybką) analizę danych. Jego olbrzymią zaletą jest możliwość personalizacji przez użytkownika, a zastosowanie 3 różnych podejść do prezentacji danych (reprezentowanych przez 3 dostępne widoki) jest innowacją, która może nas wszystkich zainspirować w tworzeniu dashboardów.

Zmniejszenie wykresu

Zmniejszając rozmiar wykresu i pozbywając się osi, etykiet, możemy osiągnąć dobry efekty, ale jest to bardzo pracochłonne, zwłaszcza, gdy takich wykresów zamierzamy stworzyć dużo. Zaletą tego rozwiązania jest to, że możemy w ten sposób stworzyć każdy typ wykresu.

Funkcja REPT

Stosując funkcję REPT, która powtarza dany znak pożądaną liczbę razy, można szybko stworzyć wykres kolumnowy.
Jeżeli jako znak wybierzemy symbol, który może budować kolumnę, uzyskamy miniwykres kolumnowy w poziomie (inaczej zwany słupkowym).

Jeżeli chcemy uzyskać tradycyjny wykres kolumnowy, możemy posłuży się tą samą funkcją oraz formatowaniem. Potrzebujemy tylko usunąć linie siatki z arkusza, scalić kilka komórek w górę, obrócić czcionkę o 90 stopni oraz dodać formatowanie warunkowe. W poniższym przykładzie zastosowano dodatkowo formatowanie dla wartości dodatnich i ujemnych.

Specjalna czcionka

W Internecie znaleźć można czcionki stworzone specjalnie w celu tworzenie miniwykresów. Wadą tego rozwiązania jest to, że odbiorca danych także musi ją zainstalować.

Dodatek Sparklines for Excel

Powstało wiele dodatków (add-in) do Excela, które umożliwiają tworzenie miniwykresów. Najpopularniejszym z nich jest Sparklines for Excel. Dodatek ten został stworzony w języku VBA i  pozwala tworzyć wiele typów miniwykresów, m.in. wykres liniowy, kolumnowy, pociskowy, mapę drzewa, mapę gorąca, wykres zmiany pozycji.

Jego opanowanie może zająć trochę czasu, ale możliwości, które proponuje są tego warte. Dodatek można pobrać za darmo w Internecie. Minusem tego rozwiązania jest konieczność zainstalowania tego dodatku na komputerze odbiorcy danych (chyba, że stworzymy raport w formie strony internetowej).

W sieci można znaleźć inne dodatki np. Bonavista Microcharts, który działa na podobnej zasadzie, ale jest płatny.

Excel 2010 i 2013

Twórcy Microsoftu wyszli naprzeciw oczekiwaniom użytkowników i dodali funkcjonalność Sparklines do standardowego wyposażenia Excela od wersji 2010. Wybór wykresów nie jest może największy (liniowy, kolumnowy, kolumnowy z innym formatowaniem dla wartości dodatnich i ujemnych), ale jest to duży krok naprzód, zwłaszcza, że do wyboru jest dużo opcji ich formatowania. Funkcjonalność miniwykresów została szczegółowa omówiona w artykule Wykresy przebiegu w czasie w Excelu, czyli miniwykresy, które są analityczną iskrą (ang. sparklines)

Plik do pobrania

Plik z przykładami znaleźć można tu: Miniwykresy w Excelu.

Wykres kolumnowy – przerost formy nad treścią

Zamiast dwóch liczb (Komorowski 53%, Kaczyński 47%) mamy wykres kolumnowy, który nie dodaje żadnej wartości. Czysta strata miejsca.

Źródło: onet.pl

Źródło: tvp.pl

Wykres pierścieniowy – przerost formy nad treścią 2

Interaktywne pierścienie można zastąpić tabelą, dzięki której wszystkie potrzebne do analizy informacje mielibyśmy w zasięgu wzroku.

Źródło: gazeta.pl

Kartogram – raz na wozie raz pod wozem

„Zły” kartogram towarzyszy powyższym pierścieniom (czy wśród mieszkańców województw, w których zwyciężył Kaczyński, nie ma wygranych?). Występuje też poniżej, gdzie nie widać różnic kolorystycznych między poszczególnymi województwami (brak skali dywergencji dla wyników głosowania) lub różnice te są przedstawione niezgodnie z zasadami użycia koloru (błędna skala sekwencji dla frekwencji). Ale już wykres skumulowany do 100% wykres kolumnowy jest o niebo lepszy. Wyraźnie widać wzorzec zachowań, a dane są przedstawione prawidłowo.

Źródło: rp.pl

„Dobry” kartogram przedstawiony został m.in. na stronie PKW, można go też znaleźć na Wikipedii. Poprawnie użyto na nim skalę dywergencji i mamy możliwość zejścia od ogółu do szczegółu.

Źródło: wikipedia.pl

Źródło: wikipedia.pl

Źródło: pkw.gov.pl

Mapa drzewa – dodatkowy wymiar danych zawsze w cenie

Porównanie wyników województw w odniesieniu do liczby głosujących przedstawia mapa drzewa, na której poprawnie użyto skalę dywergencji.

Mapa 2w1 – urodzony zwycięzca

Jeśli celem wykresu jest opowiedzenie historii, to ta mapa robi to idealnie, porównując wyniki wyborów przedstawionych na kartogramie z PKW z obszarem II Rzeczpospolitej.

Źródło: minakowski.pl

Główną zaletą mapy rynku jest to, że inwestor może poznać sytuację w mgnieniu oka. Szybkie przeskanowanie mapy pozwala wychwycić główne cechy danego notowania. Widząc tyle spółek w jednym momencie, jesteśmy w stanie „poczuć” rynek znacznie lepiej niż patrząc na indeks.
Mapa zawiera 600 spółek publicznych, pogrupowanych według sektorów gospodarki. Pole powierzchni prostokątów odpowiada ich rynkowej kapitalizacji, a ich kolor procentowej zmianie cen akcji w danym dniu. Projekt mapy rynku zakłada, że w każdym z sektorów spółki sąsiadują z tymi, które w przeszłości notowały podobne zmiany cen. Taka aranżacja ułatwia dostrzeganie zależności zachodzących między akcjami i umożliwia szybkie wychwytywanie trendów na podstawie zmian kolorów.

Twórcy mapy dodali do mapy rynku funkcjonalności, które nadają jej dynamiczny charakter:
– powiększanie interesujących elementów (np. sektora),
– powiązanie z danymi dotyczącymi spółek – wynikami finansowymi, rekomendacjami, nowościami ze spółki itp.,
– ustawianie okresu notowań,
– wyróżnianie najlepszych i najgorszych spółek,
– szukanie wybranej spółki,
– zmiana kolorystyki na żółto-niebieską dla daltonistów.
Funkcjonalności przedstawia poniższy rysunek dla sektora Technologia, podsektora Oprogramowanie.

Mapa rynku jest doskonałym przykładem wykorzystania nowoczesnych technik wizualizacji danych. Pozwala szybko zrozumieć sytuację, wychwycić trendy i wzorce, ułatwiając podjęcie decyzji inwestycyjnej. Jest to szczególnie ważne na rynku finansowym, gdzie jak wiadomo „time is money”. Mapa rynku to dashboard dla każdego inwestora.