Skąd tyle nazw wykresu mozaikowego?

Nazwy pochodzą od skojarzeń osób, które ten wykres widziały i nazwały go w literaturze. Jednym przypomina on mozaikę – czyli dekorację z małych kolorowych kamieni.

Innym skojarzył się z designem tkanin fińskiej firmy Marimekko, której nazwa oznaczała dosłownie „odzież Marii”, stąd nazwy „Marimekko” i „Mekko”.

Czasami wykorzystuje się też nazwę wykres macierzowy (ang. matrix chart) jako nawiązanie do struktury danych źródłowych, które są przedstawione w formie tabeli, tak jak w naszym przykładzie:

Utworzenie wykresu mozaikowego w programie Microsoft Excel nie jest sprawą prostą i wymaga sporo pracy po stronie przygotowania danych. Do jego budowy wykorzystuje się wykres warstwowy z osią czasu oraz dodatkowo utworzone sztuczne serie. Podjęty wysiłek z pewnością się opłaci, gdyż wykres mozaikowy pozwoli nam przypisać dodatkowy atrybut liczbowy do naszych kolumn.

Przygotowanie danych do wykresu mozaikowego

Punktem wyjścia są dane pochodzące z ankiety, w której respondenci w różnych grupach wiekowych odpowiadali na pytanie: Jak oceniasz jakość naszego produktu? Ponieważ każda grupa ma inne znaczenie dla naszej firmy, co odzwierciedla aktualną strukturę wiekową kupujących i w różnej liczbie wzięła udział w badaniu, poszczególnym grupom przypisujemy ważność (%) – im klient starszy tym większy jest jego udział w naszym portfelu i większe jest jego znaczenie dla wyników badania. Następnie każda z odpowiedzi uzyskuje procentowy udział w danej grupie wiekowej. Wykres kolumnowy skumulowany, który nie uwzględniałby ważności, wyglądałby na podstawie tych danych następująco:

My jednak spróbujemy dodać dodatkowy wymiar, tworząc wykres mozaikowy. Czas więc na przygotowanie tabeli przejściowej, która posłuży do utworzenia wykresu. Zaczynamy od utworzenia wiersza dla etykiet (krok 1), potem wstawiamy serię o wartości 0% (krok 2), następnie trzykrotnie powtarzamy wartości dla pierwszego wiersza (50%, 25%, 11%, 6%, 8%) (krok 3), po czym powtarzamy tę procedurę dla wszystkich wierszy.

Jeszcze trudniejsze jest przygotowanie pierwszej kolumny z ważnością, gdyż w celu wykorzystania osi czasu (typ osi w formatowaniu osi poziomej), musimy wstawić dane z tej kolumny w formacie zwykłych liczb w wierszach oznaczonych 0% w postaci skumulowanej:

Następnie powtarzamy wpisy w szarych komórkach nad i pod nimi:

Ostatnim krokiem jest obliczenie w pozostałych miejscach wartości średniej z liczb nad i pod:

Utworzenie wykresu mozaikowego w programie Excel

Tak przygotowane dane są wreszcie podstawą do utworzenia wykresu. Zaznaczamy tabelę z danymi i wstawiamy wykres warstwowy skumulowany:

Następnie klikamy prawym przyciskiem na oś poziomą > Formatuj oś >  Opcje osi > Oś daty.

W ten sposób powstanie nam mozaika:

Formatujemy oś poziomą, ustawiając maksimum na 100, jednostkę główną na 10 dni, a formatowanie liczb na Niestandardowe i 0″%”.

Po krótkiej zabawie z formatowaniem wykres będzie wyglądał następująco:

Plik do pobrania

Tu możesz pobrać szablon wykresu mozaikowego w Excelu.

3 złe praktyki wizualizacji wyników ankiet i badań

Ten subiektywny przegląd rozpoczynamy od wykresów, które pojawiły się po rozstrzygnięciu tegorocznych wyborów prezydenckich. Pierwszy wykres przedstawia opinie badanych nt. tego, jakim prezydentem będzie Andrzej Duda. Przy okazji projektowania tego wykresu popełniono wszystkie możliwe grzechy – na wyborze wykresu kołowego począwszy, poprzez dobór kolorów, a skończywszy na kolejności serii na wykresie.

Źródło: wyborcza.pl

Drugi przykład pochodzi z tego samego artykułu i przedstawia reakcje emocjonalne Polaków na wybór dr. Andrzeja Dudy na prezydenta. W tym przypadku zastosowano wykres jednostkowy (ang. unit chart), który pokazuje z pomocą ikon, które są wielokrotnie powtarzane, jak duża część badanych na tle całej grupy odpowiedziała w określony sposób. Wykres ten jest typowy dla infografik (o których słowo komentarza już wkrótce), a jego użycie jest efektowne i kompletnie nieefektywne. Największą wadą jest brak możliwości porównań poszczególnych odpowiedzi, tym bardziej, że legenda jest oderwana od obrazu (patrz zasada 4.4 na infografice „25 zasad wizualizacji danych”), a elementy wykresu nie są posortowane. Rozważając pójście w stronę infografiki, przy konstrukcji tego typu wykresu moglibyśmy wykorzystać fenomenalną umiejętność naszego mózgu do czytania emocji z twarzy zamiast etykiet, a sam wykres niósłby też więcej emocji.

Źródło: wyborcza.pl

Ostatni przykład prezentuje wykorzystanie wielkości bąbelków w celu przekazania wartości liczbowych pochodzących z ankiety badającej zainteresowanie artykułami bloga. Ocena liczb ukrytych pod postacią bąbelków, które w tym ujęciu kojarzą się z bańkami mydlanymi, bazują na polu powierzchni bąbelków, z którym nasze oko ma zwyczajnie sobie nie radzi, co zdecydowanie „zamydla” obraz.

Źródło: jusssi.pl

3 dobre praktyki wizualizacji wyników ankiet i badań

A teraz druga część zestawienia, która powinna stanowić inspirację. Zaczynamy od techniki latających kolumn, która pozwala oddzielić opinie pozytywne (oceny dobrze i bardzo dobrze, zwane łącznie Top 2 Box) od neutralnych i negatywnych. Właściwe wykorzystanie znaczenia kolorów pozwala na bardzo intuicyjne rozumienie tego wykresu.

Przeczytaj, jak utworzyć „latający” wykres kolumnowy w programie Microsoft Excel

Drugi przykład dodaje dodatkowy wymiar liczbowy do osi x, pokazując jak duża liczba osób wzięła udział w badaniu w każdej z grup. Na wcześniejszym wykresie mamy wrażenie równej liczebności osób badanych w wieku 20-30, 30-40, 40-50 i 50+. Dodając więcej szczegółów i tworząc w ten sposób wykres mozaikowy (zwany też wykresem Marimekko), pozwalamy odbiorcy na bardziej szczegółowe porównania:

Przeczytaj, jak utworzyć wykres mozaikowy w programie Microsoft Excel

Ostatni przykład jest wizualizacją techniki analitycznej zwanej analizą korespondencji (ang. correspondence analysis). Wykres pokazuje, w jaki sposób dane z tabeli z wynikami z badań są ze sobą powiązane (czy jest między nimi zależność), pokazując po jednym punkcie na wykresie punktowym dla każdego elementu z wierszy i po jednym dla kolumn (w odróżnieniu od wykresu mozaikowego, który pokazuje wszystkie dane z tabeli źródłowej). Jak go interpretować? Szukając elementów, które leżą obok siebie, jak „Dobrze” w grupie osób 16-24 czy „Źle” dla praktycznie wszystkich grup w przedziale 25-74.