Wykres Pareto w dodatku Sparklines for Excel

Wykres Pareto służy do przedstawienia rankingu jakiejś grupy elementów i pozwala oddzielić te, które są istotne od tych, które niosą za sobą mniejszą wartość. Wykres Pareto został zaliczony do grona 7 podstawowych narzędzi jakości. Użycie dodatku SfE pozwala zautomatyzować jego tworzenie.

W odróżnieniu od typowych sparklines, wykres Pareto ciężko byłoby zmieścić w jednej komórce. Dlatego też SfE automatycznie rysuje go w serii komórek, w zależności od tego, jak zorganizowane są dane. Formuła natomiast zlokalizowana jest w jednej komórce. Zacznijmy od przygotowania danych do wykresu. Narysujmy w tym celu prostą tabelę, przesortowaną malejąco:

Przejdźmy do SfE. Jedynym wymaganym parametrem przy rysowaniu tego wykresu jest zakres danych, które mają być przedstawione. Ustawmy się teraz w kolejnej kolumnie, obok pierwszej komórki zawierającej dane:

Klikamy na przycisk Pareto ze wstążki Sparklines:

Następnie zaznaczamy zakres z danymi, czyli w naszym przypadku C5:C9.

Oto efekt, czyli wykres w wersji podstawowej:

Tak wygląda wykres z kolumnami w poziomie. Jeśli chcemy, aby SfE narysował kolumny pionowo, wystarczy zmienić orientację danych – dodatek reaguje automatycznie na kształt zakresu danych. W tym przypadku formułę umieszczamy w komórce po lewej stronie:

Wróćmy jednak do wykresu z poziomymi kolumnami. Dodatek pozwala nam na zaprojektowanie kolorów dla poszczególnych kolumn. W tym celu, w osobnym zakresie komórek, odpowiadającym rozmiarem zakresowi komórek z danymi, wpisujemy kody kolorów z tabeli dostępnej na stronie projektu. Adres zakresu wpisujemy do pola ColorRange z okna dialogowego funkcji:

Efekt takiego zabiegu prezentuje się następująco:

Kolumnę z kodami kolorów, jako kolumnę techniczną, możemy oczywiście przenieść w inne miejsce arkusza – SfE® automatycznie zaktualizuje jej adres. Dodatkowe opcje, jakie oferuje nam SfE® do tego wykresu, to dodanie linii targetu – możemy umieścić na wykresie dwie takie linie. Aby to zrobić, korzystamy z pól Target i Target2, wpisując tam wartość pomiędzy 0% i 100%, powiedzmy 50% i 80%:

Szybko możemy więc określić, które błędy stanowią 80% wszystkich – dwa pierwsze. Kolejna opcja, to wyróżnienie którejś pozycji kolorem czerwonym. Służy do tego pole HighlightPosition, do którego wpisujemy odpowiedni numer kolumny, liczony od góry. Jeśli chcemy dodatkowo uszczegółowić nasz wykres, możemy dodać do poszczególnych kolumn etykiety – wpisując w pole Label wartość 1 (lub True). Tak wygląda wykres z wyróżnioną pierwszą kolumną oraz etykietami:

Wykres kaskadowy w dodatku Sparklines for Excel

Kolejnym wykresem dostępnym w dodatku SfE jest wykres kaskadowy, po angielsku zwany cascade lub waterfall. Służy on do podsumowania elementów składających się na wzrost lub spadek jakiejś wartości. O tym, jak wykres kaskadowy skonstruować za pomocą Excela bez dodatku SfE, pisałem w tym artykule. Spróbujmy przygotować taki wykres za pomocą SfE.

Zacznijmy od zebrania danych. Niech będzie to sprzedaż w 2013 i 2014 roku, dla spółki oferującej trzy marki:

Aby stworzyć wykres kaskadowy, musimy teraz te dane przearanżować – interesują nas składowe zmiany sprzedaży w roku 2014:

Podobnie, jak w przypadku wykresu Pareto, wykres kaskadowy nie jest tutaj typowym sparkline – nie zmieści się w jednej komórce – formułę umieszczamy przy najwyższej komórce z danymi, a wykres zostanie narysowany w tylu komórkach, ile mamy wierszy z danymi. Przejdźmy więc teraz do narysowania wykresu – w tym celu, stojąc w komórce, która wyznaczy początek wykresu, na wstążce Sparklines odnajdujemy i klikamy przycisk Cascade:

W oknie dialogowym uzupełniamy odpowiednio pola PointsRange (jedyny element obowiązkowy w tym wykresie) i dodatkowo LabelRange, wpisując tam zakresy z danymi i z etykietami poszczególnych kolumn:

Gotowy wykres wygląda tak:

Kolejne opcje dostępne w tym wykresie, to określenie wartości minimalnej i maksymalnej (pola Minimum i Maximum w oknie dialogowym). Przydają się wtedy, kiedy rysujemy serię wykresów obok siebie i chcemy, aby miały one wspólny punkt odniesienia.

Możemy też zmienić domyślne kolory wykresu. Jak widać na przykładzie, wartości dodatnie są rysowane na zielono, a ujemne – na czerwono. Widać też, że wartości wyjściowa i końcowa są w bardziej intensywnym kolorze, niż wartości pośrednie. Na szczęście nie musimy układać schematu kolorystycznego sami – wystarczy, że podamy dwa główne kolory, a SfE® sam dopasuje natężenie barwy do odpowiednich kolumn. Kolory określamy jak we wszystkich wykresach SfE® – za pomocą tabeli. Po wybraniu odpowiedniej barwy, wpisujemy kody w pola ColorPositive i ColorNegative. Niestety, ale w opcjach tego wykresu zabrakło możliwości sterowania wielkością czcionki do etykiet poszczególnych kolumn – domyślna czcionka jest bardzo mała.

Wykres słupkowy skumulowany

Kolejnym wykresem z tej serii jest wykres skumulowany (stacked chart). Pozwala on stworzyć słupek podzielony na segmenty różnej wielkości. Taki wykres można też stworzyć za pomocą zwykłego wykresu (słupkowy skumulowany 100%), ale jako sparklines próżno go szukać w opcjach Excela. Zobaczmy, jak to działa.

Przygotujmy najpierw dane do naszego wykresu – niech będzie to kwartalna sprzedaż kilku marek spółki X:

Następnie, w kolejnej kolumnie umieśćmy formułę SfE®. W tym celu, ustawiamy się w pierwszym wierszu tej kolumny i na wstążce Sparklines klikamy przycisk Stacked:

W oknie dialogowym wykresu, w polu Points, wpisujemy zakres danych, jakie ma pokazać pierwszy pasek danych, czyli w naszym wypadku dane z pierwszego kwartału:

Efektem jest gotowy pasek:

Wystarczy teraz przeciągnąć formułę do pozostałych komórek:

Wykres jest w zasadzie gotowy. Sprawdźmy teraz, jak możemy go urozmaicić. Po pierwsze, podobnie jak w wykresie Pareto, możemy zaprojektować kolor każdego z segmentów. Domyślnie, jak widać na powyższym obrazku, są to odcienie szarości, które świetnie się sprawdzą przy wersji do druku. Pamiętając o zasadach stosowania kolorów, o których pisaliśmy już w tym artykule, możemy dobrać inny schemat.

Kolory zmieniamy analogicznie, jak w wykresie Pareto, czyli wpisując do pola ColorRange adres zakresu komórek, w których umieściliśmy kody kolorów dla każdej z marek. Pamiętajmy o zablokowaniu zakresu, żeby móc skopiować formułę dla wszystkich pasków danych:

Nasz wykres zmienił kolory na odcienie zielonego. Alternatywnym rozwiązaniem jest użycie pola Color, które znajdziemy w oknie dialogowym kilka wierszy niżej. SfE® sam dopasuje nam schemat kolorów do jednego koloru bazowego, którego kod należy wpisać w te pole.

Kolejna opcja, z której możemy skorzystać, pozwala nam dodać do wykresu etykiety. W tym celu, w pole LabelRange wpisujemy zakres komórek, w których znajdują się nazwy naszych marek:

Jak widać, ta opcja nie jest niestety doskonała, bo jeśli segment jest zbyt krótki, tekst zostaje ucięty. Możemy co prawda sterować wielkością tekstu za pomocą pola TextSize – ale ciężko jest dopasować jeden rozmiar do wszystkich segmentów na raz. Dostępne jest też pole TextOrientation, które pozwala zmienić orientację tekstu na pionową. W tym celu, wpisujemy w to pole „true” bądź 1.

Następna opcja modyfikacji wykresu to ustalenie maksymalnej wartości osi poziomej. Przydaje się, jeśli chcemy mieć wspólną oś, a tym samym wspólny punkt odniesienia, dla serii pasków. Jeśli nie skorzystamy z tej opcji, każdy pasek, pomimo tej samej szerokości, będzie w rzeczywistości reprezentował inną wartość – patrząc na całość, będziemy mogli porównać jedynie rozkład procentowy poszczególnych marek.

Aby uspójnić osie, musimy ustalić, który kwartał miał w sumie największą sprzedaż, a następnie wpisać tę wartość w pole Maximum dla każdego z pasków:

SfE daje nam także możliwość określenia czterech linii targetu – czerwonej, zielonej, niebieskiej i żółtej. Służą do tego pola TargetRed, TargetGreen, TargetBlue i TargetYellow, w które należy wpisać pożądane wartości. Oto efekt, który osiągniemy, jeśli ustalimy targety co 1 000 000:

Możemy zwiększyć grubość linii targetu za pomocą pola TargetWeight. Ostatnie dostępne pole z okna dialogowego, HighlightPosition, pozwala nam wyróżnić czerwonym kolorem dowolny segment – wystarczy wpisać tutaj jego numer.

Plik do pobrania

Tu możesz pobrać plik Excel z wykresem Pareto, kaskadowym i słupkowym skumulowanym w SfE.

1. Mapa procesu

Mapa procesu jest graficznym przedstawieniem procesu, pokazującym kolejność wykonywania zadań przy wykorzystaniu standardowych symboli przepływu pracy. Mapa jest obrazem tego, jak ludzie pracują. Diagram taki jest podobny do mapy drogowej w tym sensie, że jest wiele alternatywnych sposobów dotarcia do celu i, przedstawiając mapę procesu, dowiadujemy się, jakie alternatywy mamy do dyspozycji. Ponieważ procesy przebiegają zwykle przez wiele jednostek organizacyjnych, otrzymujemy na mapie zintegrowany obraz podziału pracy.
Jeżeli nie dysponujemy Visio, możemy prostą mapę stworzyć także w Excelu. Oto przykładowa mapa podprocesu umówienia spotkania z kandydatem w procesie rekrutacji:

Do jej stworzenia wystarczą podstawowe kształty dostępne w Excelu (Wstawianie -> Kształty):  prostokąt (krok procesu), romb (punkt decyzyjny), elipsa (punkty START i STOP), strzałka oraz łącznik łamany ze strzałką. Dzięki dodaniu w Excelu 2007 punktów zaczepienia do kształtów (analogicznie jak w Visio), łączenie kształtów strzałkami jest łatwe. Za tory (ang. swimming lanes), które reprezentują uczestników procesu, mogą posłużyć komórki arkusza. Najbardziej czasochłonne może być wyrównywanie kształtów za pomocą polecenia Wyrównaj (Układ strony -> Wyrównaj -> Wyrównaj do środka w pionie / poziomie), jednak dzięki niemu mapa jest bardziej czytelna.

2. Arkusz analityczny

Arkusz analityczny (arkusz kontrolny) jest arkuszem składającym się z listy elementów (np. potencjalnych błędów) oraz liczby występowania danego elementu w rzeczywistości (np. błąd wystąpił dziś 3 razy). Karta umożliwia zbieranie danych dotyczących procesu poprzez dostarczenie najczęstszych zdarzeń.
Tworząc arkusz kontrolny w Excelu, projektujemy zwykłą tabelę, w której będą zbierane informacje o procesie:

3. Karta kontrolna

Karta kontrolna jest wykresem szeregu czasowego służącym do monitorowania zmienności procesu. Analiza procesu umożliwia znalezienie wzorców, które można przypisać do przyczyn standardowych i niestandardowych.
Kartę kontrolną w Excelu tworzy się przy użyciu wykresu liniowego. Można do niego dodać dodatkową serię oznaczającą target (Zaznacz dane -> Dodaj i wpisując jako Wartości serii ={x,x,x,x…} nasz target x tyle razy, ile okresów jest na wykresie).
Oto przykładowa karta kontrolna dla liczby błędów z targetem w postaci średniej liczby błędów:

4. Diagram Pareto

Diagram Pareto przedstawia ranking elementów (np. liczby błędów), dzięki któremu możemy oddzielić elementy najważniejsze od tych mniej istotnych. Nazwa pochodzi od nazwiska ekonomisty Wilfredo Pareto, który stwierdził, że 20% przyczyn odpowiada za 80% skutków.
Diagram Pareto tworzymy w Excelu następująco: sortujemy malejąco dane dot. częstości (Dane -> Z-A), dodajemy do nich nową kolumnę, w której liczymy udział danego elementu w całości, a następnie udział skumulowany. Następnie zaznaczamy kolumny zawierające etykiety danych, dane dot. częstości i udział skumulowany (przytrzymując klawisz Ctrl) i wstawiamy wykres kolumnowy. Zaznaczamy serię danych skumulowany udział i klikając prawym przyciskiem myszy wybieramy Zmień typ wykresu seryjnego, a następnie zmieniamy na liniowy. Ponownie klikamy prawym przyciskiem myszy na tej serii, wybieramy Formatuj serię danych i w zakładce Opcje serii zaznaczamy Oś pomocnicza.

Ewentualnie, jeśli używamy dodatku Sparklines for Excel, możemy stworzyć wykres kolumnowy w tabeli, a kolumny stworzą nam wykres Pareto. W tym przypadku, będąc w pierwszym wierszu z danymi, klikamy diagram Pareto, zaznaczamy dane i przypisujemy wartość targetowi2 (np. 0,8). Dodatkowo możemy oznaczyć najczęstszą przyczynę wstawiając 1 w polu highlight position.

5. Histogram

Histogram jest graficznym przedstawieniem danych w podziale na określone klasy. Wykorzystuje się go do określenia kształtu danych i porównywania rozkładu z oczekiwaniami. Histogram może bazować na liczebności  lub częstości, a jego przedziały powinny być równe.
Aby stworzyć histogram w Excelu musimy wyznaczyć klasy (przedziały), przy czym nie powinno ich być mniej niż 5 i więcej niż 15. Można zrobić to ręcznie, jeśli przedziały są oczywiste, lub przy pomocy wyliczeń. Wyliczenia mogą mieć następujący przebieg: przy pomocy funkcji MIN obliczamy wartość minimalną zbioru i przy pomocy funkcji MAX wartość maksymalną, wyznaczamy samodzielnie liczbę klas i dzielimy różnicę między wartością MAX i MIN (tzw. rozstęp) przez liczbę klas. Otrzymaną liczbę zaokrąglamy i na jej podstawie tworzymy przedziały.
Histogram w Excelu możemy stworzyć na 2 sposoby: samodzielnie lub przy pomocy dodatku Analysis Toolpak. W pierwszym przypadku sami obliczamy częstość występowania danych w przedziałach i tworzymy wykres kolumnowy lub liniowy, przy czym w kolumnowym ustawiamy w Opcjach serii odstęp na 0. W drugim, wybieramy Dane -> Analiza Danych -> Histogram (jeśli tej opcji nie ma, należy zainstalować dodatek w opcjach Excela poprzez Przycisk pakietu Office -> Opcje programu Excel -> Dodatki) i zaznaczamy nasze dane (Zakres komórek) oraz przedziały (Zakres zbioru). Dodatkowo zaznaczamy opcję Wykres wyjściowy oraz, jeśli  nasze dane zawierają kolumny, zaznaczamy opcję Tytuły. Jeśli nie wybierzemy przedziałów, Excel zrobi to za nas.

Oto przykładowy histogram, przedstawiający liczbę błędów pracowników w różnych godzinach ich pracy. W zależności od tego, czy chcemy podkreślić kształt danych czy indywidualne wartości możemy zastosować odpowiednio wykres liniowy (uzyskując wielobok liczebności)oraz kolumnowy (otrzymując tradycyjny histogram).

6. Wykres korelacji

Wykres korelacji (punktowy diagram korelacji) jest wykresem przedstawiającym zależność między dwoma zmiennymi: niezależną (x) i zależną (y), przy czym zmienna x jest przedstawiana zazwyczaj na osi poziomej, a y na osi pionowej. Wykres korelacji pozwala odkryć zależność przyczynowo-skutkową występującą między zmiennymi lub jej brak.
Wykres korelacji w Excelu jest po prostu wykresem punktowym (nazywanym również XY). Oto przykład zależności między wnioskowaną kwotą kredytu a czasem analizy wniosku:

7. Diagram Ishikawy

Diagram Ishikawy przedstawia graficznie powiązania pomiędzy przyczynami i skutkami pewnego problemu, ułatwiając identyfikację przyczyn problemu. Diagram przypomina kształtem rybie ości.
Excel nie posiada wbudowanej opcji, która umożliwiłaby szybkie stworzenie diagramu Ishikawy, w związku z tym trzeba go stworzyć ręcznie przy pomocy strzałek i pól tekstowych:

Plik do pobrania

Wszystkie przedstawione tu narzędzia dostępne są w poniższym pliku: 7 tradycyjnych narzędzi jakości.